Dział obejmuje zarządzanie ryzykiem, program ochrony ubezpieczeniowej, umowę brokerską, obowiązki i odpowiedzialność brokera oraz dokumenty brokerskie. Są to autorskie materiały szkoleniowe, a nie dokumenty Komisji Nadzoru Finansowego ani Komisji Egzaminacyjnej, i nie są pytaniami egzaminacyjnymi. Zarządzanie ryzykiem: standardowe pojęcia i reguły obliczeń z programu; przepisy według stanu prawnego na dzień 1 lutego 2027 r. (termin przechowywania dokumentacji z ustawy o dystrybucji ubezpieczeń w brzmieniu na ten dzień może ulec zmianie).
1. Broker Lambda sp. z o.o. zawiera z TU Alfa S.A. umowę określającą sposób wzajemnego rozliczania się z tytułu czynności brokerskich. Jak ocenić tę umowę w świetle zakazu stałego stosunku umownego brokera z zakładem?
Art. 30 ust. 1 pkt 2 ustawy o dystrybucji ubezpieczeń zakazuje brokerowi pozostawania w stałym stosunku umownym z zakładem ubezpieczeń, lecz ust. 2 pkt 2 wyłącza z zakazu umowę z zakładem dotyczącą sposobu wzajemnego rozliczania się z tytułu wykonywania czynności brokerskich, więc taka umowa nie jest zakazana. Zawiadomienie organu nadzoru w terminie 7 dni dotyczy zmian stanu faktycznego i prawnego (art. 37) i nie warunkuje zawarcia tej umowy. Ustawa nie uzależnia jej też od braku udziałów zakładu w spółce brokera: takie udziały nie są zakazane, a od progu głosów określonego w ustawie broker ujawnia je klientowi (art. 32 ust. 1 pkt 5).
2. Zgodnie z ustawą o dystrybucji ubezpieczeń klient udziela brokerowi ubezpieczeniowemu pełnomocnictwa do wykonywania czynności brokerskich w formie:
Art. 27 ust. 1 ustawy o dystrybucji ubezpieczeń wymaga formy pisemnej pełnomocnictwa do wykonywania czynności brokerskich, a zgodnie z ust. 2 broker udostępnia dokument pełnomocnictwa zakładowi ubezpieczeń przy pierwszej czynności. Forma ustna, nawet potwierdzona w ofercie, ani forma dorozumiana nie spełniają tego wymogu, a akt notarialny nie jest wymagany, bo ustawa nie podnosi formy ponad zwykłą formę pisemną.
3. Broker ubezpieczeniowy może zlecić innym podmiotom czynności wymagające specjalistycznej wiedzy, z wyłączeniem:
Zgodnie z art. 31 ust. 1 ustawy o dystrybucji ubezpieczeń broker może zlecić czynności wymagające specjalistycznej wiedzy innym podmiotom, z wyłączeniem prawa składania i przyjmowania oświadczeń woli w imieniu klientów. Opinia rzeczoznawcy, audyt zabezpieczeń i wycena maszyny są typowymi czynnościami specjalistycznymi, które wolno zlecić.
4. Inżynier ryzyka przyjmuje, że scenariusz EML zakłada normalne działanie zabezpieczeń obiektu. Który zapis prawidłowo ujmuje relację wielkości strat w scenariuszach MPL, PML i EML dla tego samego obiektu?
MPL to największa możliwa szkoda przy zawodności zabezpieczeń, więc strata w innym scenariuszu nie może jej przekroczyć; PML zakłada częściową zawodność zabezpieczeń, a EML – zgodnie z treścią pytania – ich normalne działanie, dlatego strata maleje w kolejności MPL, PML, EML. Zapisy EML ≥ PML ≥ MPL oraz MPL ≥ EML ≥ PML stawiają EML ponad PML, choć przy normalnym działaniu zabezpieczeń szkoda jest najmniejsza. Zapis PML ≥ MPL ≥ EML stawia PML ponad szkodą maksymalną możliwą, co przeczy definicji MPL.
5. Broker Zeta sp. z o.o. zakończył współpracę z klientem 30 czerwca 2027 r. Do kiedy, zgodnie z ustawą o dystrybucji ubezpieczeń, broker jest obowiązany przechowywać pełnomocnictwo i dokumenty dotyczące swojego wynagrodzenia za obsługę tego klienta?
Zgodnie z art. 32 ust. 3 pkt 4 ustawy o dystrybucji ubezpieczeń broker przechowuje dokumentację, w szczególności pełnomocnictwa oraz dokumenty dotyczące wynagrodzenia, przez 10 lat od dnia zakończenia współpracy z klientem (stan tekstu na 1 lutego 2027 r.), czyli do 30 czerwca 2037 r. Daty z 2030 i 2032 r. odpowiadają okresom 3 i 5 lat, krótszym od ustawowego, a 2042 r. to 15 lat, czyli więcej, niż wymaga ustawa.
6. Ryzyko czyste to takie ryzyko, w którym:
W ryzyku czystym możliwa jest wyłącznie strata albo jej brak, nigdy zysk, i tylko takie ryzyko jest co do zasady ubezpieczalne. Możliwość zysku charakteryzuje ryzyko spekulatywne (np. inwestycja). Podział na ryzyko czyste i spekulatywne nie zależy ani od przyczyny straty (człowiek czy przyroda), ani od tego, czy skutki dotyczą mienia czy osób.
7. Broker Omega sp. z o.o. otrzyma od zakładu prowizję wliczoną w składkę, a od klienta dodatkowo honorarium. Co powinien ujawnić klientowi przed zawarciem umowy ubezpieczenia?
Zgodnie z art. 32 ust. 1 pkt 6 i 7 ustawy o dystrybucji ubezpieczeń przed zawarciem umowy broker informuje klienta o charakterze wynagrodzenia, w tym o prowizji uwzględnionej w kwocie składki i o honorarium płaconym bezpośrednio przez klienta, oraz o wysokości honorarium, a gdy to niemożliwe – o metodzie jego wyliczenia. Informacji o wysokości honorarium nie można odłożyć na czas po zawarciu umowy ani uzależnić od żądania klienta. Przemilczenie prowizji wliczonej w składkę narusza pkt 6 lit. b, bo ujawnieniu podlega charakter całego wynagrodzenia.
8. Slip w praktyce brokerskiej to:
Slip jest roboczym dokumentem brokera, który zestawia warunki ryzyka i oczekiwanej ochrony, aby można było lokować ryzyko u zakładów ubezpieczeń; nie jest polisą, czyli dokumentem ubezpieczenia wystawianym przez zakład ubezpieczeń jako potwierdzenie zawartej umowy. Pełnomocnictwo jest odrębnym dokumentem, udzielanym brokerowi przez klienta w formie pisemnej (art. 27 ust. 1 ustawy o dystrybucji ubezpieczeń), a rozliczenie składek i prowizji jest dokumentem finansowym, a nie przedstawieniem ryzyka.
9. Broker Delta sp. z o.o. po raz pierwszy występuje wobec TU Alfa S.A. w imieniu klienta, spółki Gamma sp. z o.o. Co zgodnie z ustawą o dystrybucji ubezpieczeń broker musi zrobić przy tej pierwszej czynności wobec zakładu?
Zgodnie z art. 27 ust. 2 ustawy o dystrybucji ubezpieczeń broker udostępnia zakładowi przy pierwszej czynności dokument pełnomocnictwa, a według art. 32 ust. 1 pkt 3 okazuje też zakładowi i klientowi zezwolenie na wykonywanie działalności brokerskiej. Umowy brokerskiej ustawa nie każe przekazywać zakładowi, a o wynagrodzeniu broker informuje klienta (art. 32 ust. 1 pkt 6), nie zakład. Ustawa nie wymaga też okazywania zakładowi polisy OC brokera przy tej czynności, a zgoda zakładu na działanie brokera nie jest potrzebna, bo umocowanie pochodzi od klienta (art. 27 ust. 1).
10. Nota prowizoryczna wystawiana w praktyce brokerskiej to dokument:
Nota prowizoryczna (cover note) potwierdza tymczasową ochronę ubezpieczeniową do czasu wystawienia polisy lub innego dokumentu ubezpieczenia; nazwa „prowizoryczna” oznacza tymczasowość, a nie prowizję brokera. Potwierdzenie zapłaty składki i rozliczenie prowizji są dokumentami finansowymi, a rekomendację z uzasadnieniem zawiera oferta brokerska.
11. Obowiązek tajemnicy dotyczący informacji uzyskanych przez brokera przy czynnościach brokerskich:
Zgodnie z art. 32 ust. 3 pkt 1 ustawy o dystrybucji ubezpieczeń broker zachowuje w tajemnicy informacje uzyskane w związku z czynnościami brokerskimi, a obowiązek ten ciąży na nim również po rozwiązaniu stosunku umownego ze zleceniodawcą. Dziesięć lat dotyczy przechowywania dokumentacji, nie tajemnicy. Według ust. 3a obowiązek dotyczy również osób, przy pomocy których broker wykonuje czynności brokerskie.
12. Przed zawarciem umowy ubezpieczenia ustawa o dystrybucji ubezpieczeń nakłada na każdego dystrybutora ubezpieczeń, niezależnie od jego rodzaju, obowiązek:
Art. 8 ust. 1 ustawy o dystrybucji ubezpieczeń nakazuje każdemu dystrybutorowi określić, na podstawie informacji od klienta, jego wymagania i potrzeby oraz podać w zrozumiałej formie obiektywne informacje o produkcie, a zgodnie z ust. 3 proponowana umowa ma być zgodna z tymi potrzebami. Porada oparta na rzetelnej analizie rynku to obowiązek brokera ubezpieczeniowego, z którego klient może zrezygnować (art. 32 ust. 1 pkt 4 ustawy o dystrybucji ubezpieczeń), a dokument pełnomocnictwa udostępnia klientowi agent (art. 22 ust. 1 pkt 1 ustawy o dystrybucji ubezpieczeń). Zaproponowanie konkretnego produktu nie wymaga zgody organu nadzoru.
13. Zakład produkcyjny spółki Kappa sp. z o.o. ma w jednej strefie pożarowej budynek o wartości 3 600 000 zł, wyposażenie o wartości 2 400 000 zł i zapasy o wartości 1 000 000 zł. W scenariuszu EML, przy sprawnie działających zabezpieczeniach, szkoda obejmuje 30% łącznej wartości budynku i wyposażenia oraz 20% wartości zapasów. Ile wynosi szacowana strata EML?
Strata EML = 30% × (3 600 000 + 2 400 000) + 20% × 1 000 000 = 1 800 000 + 200 000 = 2 000 000 zł. Kwotę 1 400 000 zł daje zastosowanie 20% do całej wartości 7 000 000 zł, 1 800 000 zł – pominięcie zapasów, a 2 100 000 zł – zastosowanie 30% do całej wartości, także zapasów.
14. Zgodnie z umową z TU Delta S.A. kurtaż brokera wynosi 12,5 % składki faktycznie otrzymanej przez zakład. Roczna składka za ubezpieczenie mienia spółki Kappa wynosi 86 400 zł i jest płatna w czterech równych ratach kwartalnych. Do dnia rozliczenia klient zapłacił trzy raty. Jaki kurtaż należy się brokerowi za ten okres, w zaokrągleniu do pełnych złotych?
Kurtaż liczy się od składki faktycznie otrzymanej: rata kwartalna to 86 400 / 4 = 21 600 zł, a trzy zapłacone raty dają 64 800 zł, więc kurtaż wynosi 64 800 × 12,5 % = 8 100 zł (dane fikcyjne, reguła podana w treści). Kwota 2 700 zł to kurtaż od jednej raty, 5 400 zł od dwóch rat, a 10 800 zł od pełnej składki rocznej, której klient jeszcze nie zapłacił.
15. W ocenie ryzyk spółki Zeta S.A. jedno ze zdarzeń występuje rzadko, lecz jego skutki finansowe byłyby dla spółki bardzo dotkliwe. Jaka metoda postępowania z tym ryzykiem jest zwykle najbardziej uzasadniona według macierzy częstość–dotkliwość?
Ryzyka o niskiej częstości i wysokiej dotkliwości zwykle przenosi się na zakład ubezpieczeń, bo spółka nie udźwignęłaby skutków takiej szkody. Retencja jest właściwa dla szkód częstych i małych, pominięcie ryzyka grozi wysoką stratą, a zwiększanie udziału własnego pogarsza ochronę przed szkodą dużą, zamiast ją zapewnić.
16. Utworzenie przez grupę kapitałową własnego zakładu ubezpieczeń (captive), który ubezpiecza ryzyka tej grupy, jest w zarządzaniu ryzykiem formą:
Captive jest instrumentem retencji: ryzyko i jego finansowe skutki pozostają w grupie, choć formalnie ubezpieczycielem jest wyodrębniona spółka. Odrębność prawna captive nie czyni z niego transferu poza grupę. Nie jest to unikanie, bo grupa nadal prowadzi działalność, ani redukcja, bo captive sam nie zmienia częstości ani rozmiaru szkód.
17. Broker przeprowadził audyt ryzyk klienta i sporządził specyfikację zakresu ochrony. Który etap budowy programu ochrony ubezpieczeniowej następuje bezpośrednio po specyfikacji?
Program ochrony ubezpieczeniowej buduje się w kolejności: audyt ryzyk, specyfikacja, przetarg, plasowanie, obsługa. Po specyfikacji broker przeprowadza przetarg, czyli zbiera i porównuje oferty zakładów ubezpieczeń. Plasowanie następuje po wyborze oferty, obsługa po zawarciu umów, a ponowny audyt to cykl późniejszy.
18. Który z instrumentów NIE jest formą retencji (zatrzymania) ryzyka przez przedsiębiorcę?
Zawarcie umowy ubezpieczenia bez franszyzy i bez udziału własnego przenosi całość finansowych skutków szkody na zakład ubezpieczeń, a więc jest transferem, nie retencją. Franszyza redukcyjna i udział własny zostawiają część szkody ubezpieczającemu, a rezerwa na drobne szkody to świadoma retencja finansowana ze środków firmy.
19. Broker Sigma sp. z o.o. z własnej winy nie przekazał w terminie zakładowi ubezpieczeń zgłoszenia szkody klienta, przez co klient poniósł dodatkową stratę. Jak należy ocenić odpowiedzialność za tę stratę?
Zgodnie z art. 471 Kodeksu cywilnego dłużnik naprawia szkodę wynikłą z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że jest ono następstwem okoliczności, za które nie odpowiada; broker działa na podstawie umowy i pełnomocnictwa klienta (art. 27 ust. 1 ustawy o dystrybucji ubezpieczeń), więc odpowiada wobec niego kontraktowo, a takie szkody obejmuje jego obowiązkowe ubezpieczenie OC (art. 28 ust. 1). Odpowiedzialność zakładu za szkody wyrządzone przez agenta (art. 20 ust. 1) nie dotyczy brokera, który działa w imieniu klienta, a nie zakładu, więc nie przyjmuje zgłoszeń szkody za zakład. Przepisy nie ograniczają tej odpowiedzialności do wysokości wynagrodzenia brokera.
20. Zapasy stolarni spółki Epsilon sp. z o.o. są ubezpieczone od ognia w TU Omega S.A. Podczas pożaru pracownicy użyli gaśnic, a spółka wezwała specjalistyczną firmę do zabezpieczenia zapasów, co wymagało dodatkowych wydatków. Mimo to znaczna część zapasów spłonęła. Jak należy ocenić zwrot kosztów tych działań ratowniczych?
Zgodnie z art. 826 § 1 i 4 Kodeksu cywilnego ubezpieczający ma obowiązek użyć dostępnych środków ratowania, a ubezpieczyciel zwraca w granicach sumy ubezpieczenia koszty tych środków, jeżeli były celowe, chociażby okazały się bezskuteczne. Skuteczność działań nie jest więc warunkiem zwrotu. Ciężaru kosztów nie ponosi sam ubezpieczający, a wykazanie zmniejszenia szkody nie jest wymagane.
21. Broker Nowak sp. z o.o. przygotowuje ofertę dla klienta prowadzącego małą piekarnię, który prosi o „najtańszą polisę na rynku”. Co powinien zrobić broker przed zaproponowaniem umowy?
Art. 8 ust. 1 ustawy o dystrybucji ubezpieczeń zobowiązuje dystrybutora do określenia, na podstawie informacji uzyskanych od klienta, jego wymagań i potrzeb przed zawarciem umowy, a zgodnie z ust. 3 proponowana umowa ma być z nimi zgodna. Najtańsza polisa ani powielenie warunków z poprzedniej umowy nie muszą odpowiadać potrzebom klienta, a samo przekazanie OWU nie zastępuje analizy tych potrzeb.
22. Zgodnie z art. 826 § 3 Kodeksu cywilnego ubezpieczyciel jest wolny od odpowiedzialności za szkody powstałe z powodu niezastosowania środków ratowania przedmiotu ubezpieczenia, jeżeli ubezpieczający nie zastosował ich:
Art. 826 § 3 Kodeksu cywilnego zwalnia ubezpieczyciela od odpowiedzialności za szkody powstałe z tego powodu, gdy ubezpieczający nie zastosował środków ratowania umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa. Rażące niedbalstwo jest więc wymienione obok umyślności i również zwalnia ubezpieczyciela, natomiast lekkie niedbalstwo do tego nie wystarcza. Przepis wiąże skutek z umyślnością lub rażącym niedbalstwem, a nie z samym faktem zwiększenia szkody bez oceny winy.
23. Który ciąg przedstawia prawidłową kolejność podstawowych etapów procesu zarządzania ryzykiem?
Proces zarządzania ryzykiem zaczyna się od identyfikacji ryzyk, następnie obejmuje ich ocenę (częstość i rozmiar szkód), kontrolę (zapobieganie i ograniczanie) oraz finansowanie pozostałych skutków przez retencję lub transfer. Nie da się ocenić ryzyka, którego wcześniej nie zidentyfikowano, ani zaplanować kontroli i finansowania bez oceny jego rozmiaru.
24. Który z poniższych zakazów NIE obowiązuje brokera ubezpieczeniowego zgodnie z art. 30 ustawy o dystrybucji ubezpieczeń?
Zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o dystrybucji ubezpieczeń zakaz pozostawania w stałym stosunku umownym z zakładem ubezpieczeń nie dotyczy umowy ubezpieczenia, w której broker jest ubezpieczonym lub ubezpieczającym, więc broker może taką umowę zawrzeć. Pozostałe zakazy obowiązują: wykonywania działalności agencyjnej i czynności agencyjnych (ust. 1 pkt 1), bycia członkiem organów zarządzających zakładu ubezpieczeń lub agenta (ust. 1 pkt 3) oraz posiadania akcji zakładu z wyjątkiem akcji dopuszczonych do obrotu na rynku regulowanym (ust. 1 pkt 4).
25. W metodyce oceny ryzyka, w której dla tego samego obiektu przyjmuje się relację MPL ≥ PML ≥ EML, scenariusz EML zakłada wystąpienie szkody:
W metodyce przyjętej w pytaniu EML to szacowana największa szkoda w scenariuszu, w którym zabezpieczenia obiektu działają normalnie, dlatego jest najniższą z trzech wielkości (w innych metodykach skróty te bywają definiowane odmiennie, stąd relacja podana w treści). Największą możliwą szkodę przy zawodności zabezpieczeń opisuje MPL, który w tej relacji jest wielkością najwyższą. Średnia szkodowość z ostatnich lat ani największa dotąd wypłacona szkoda nie są scenariuszem szkody, lecz danymi statystycznymi.
26. Spółka Delta S.A. zbudowała ścianę o podwyższonej odporności ogniowej, oddzielającą magazyn od strefy produkcji. Jakiego rodzaju zabezpieczeniem przeciwpożarowym jest ta ściana?
Ściana ogniowa to zabezpieczenie bierne (konstrukcyjne): ogranicza rozprzestrzenianie się pożaru samą konstrukcją, bez udziału urządzeń i ludzi. Zabezpieczenia czynne to urządzenia wykrywające i gaszące pożar, organizacyjne – procedury i szkolenia, a finansowe przeniesienie skutków pożaru na zakład ubezpieczeń to transfer ryzyka, a nie zabezpieczenie przeciwpożarowe.
27. Oferta brokerska przedstawiana klientowi przed zawarciem umowy ubezpieczenia to dokument, w którym broker:
Zgodnie z art. 32 ust. 1 pkt 4 ustawy o dystrybucji ubezpieczeń broker udziela porady opartej na rzetelnej analizie dostępnych na rynku produktów w liczbie wystarczającej do opracowania rekomendacji najwłaściwszej umowy i wyjaśnia podstawy rekomendacji; oferta brokerska zawiera taką analizę i rekomendację. Przedstawienie warunków jednego, stale współpracującego zakładu odpowiada pracy agenta, a nie analizie rynku; broker działa na rzecz klienta, a nie zakładu, więc nie przyjmuje wniosków ani nie potwierdza ochrony w imieniu zakładu. Akcje lub udziały w zakładzie broker musi ujawnić klientowi (art. 32 ust. 1 pkt 5 ustawy o dystrybucji ubezpieczeń), a ograniczenie wyboru do takich zakładów przeczy rzetelnej analizie rynku.
28. Broker ubezpieczeniowy Pi sp. z o.o. otrzymuje od TU Beta S.A. propozycję zawarcia umowy agencyjnej na sprzedaż jej polis. Czy broker może ją zawrzeć?
Zgodnie z art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy o dystrybucji ubezpieczeń broker ubezpieczeniowy nie może wykonywać działalności agencyjnej, czynności agencyjnych ani czynności dystrybucyjnych zakładu ubezpieczeń. Ustawa nie przewiduje zgody organu nadzoru, która znosiłaby ten zakaz, a informowanie klientów o wynagrodzeniu (art. 32) ani wybór innego działu ubezpieczeń nie zmieniają zakazu.
29. Umowa brokerska ma charakter zbliżony do umowy zlecenia. Zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego o zleceniu dający odpłatne zlecenie może je wypowiedzieć:
Do umów o świadczenie usług nieuregulowanych innymi przepisami stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu (art. 750 k.c.), dlatego umowę brokerską ocenia się przez analogię do zlecenia. Zgodnie z art. 746 § 1 Kodeksu cywilnego dający zlecenie może je wypowiedzieć w każdym czasie, ale powinien zwrócić przyjmującemu wydatki, a przy zleceniu odpłatnym uiścić część wynagrodzenia odpowiadającą dotychczasowym czynnościom, a przy wypowiedzeniu bez ważnego powodu także naprawić szkodę. Kodeks nie przewiduje stałego okresu wypowiedzenia ani wymogu zgody przyjmującego zlecenie, a brak podania powodu nie zwalnia z zapłaty za wykonane czynności.
30. Spółka Gamma sp. z o.o., po ocenie ryzyka, rezygnuje z uruchomienia składu paliw w sąsiedztwie osiedla mieszkaniowego. Którą metodę postępowania z ryzykiem zastosowała?
Rezygnacja z przedsięwzięcia, z którym wiąże się ryzyko, to unikanie ryzyka: zagrożenie przestaje istnieć, bo działalność nie jest podejmowana. Redukcja polega na ograniczaniu częstości lub rozmiaru szkód przy kontynuowaniu działalności, transfer – na przeniesieniu skutków na inny podmiot, a retencja – na zatrzymaniu skutków we własnym zakresie.
EgzaminBrokerski · Działy · Poradnik egzaminacyjny · Przykładowe pytania