Dział obejmuje koasekurację, reasekurację, rezerwy, wymogi kapitałowe i podstawowe wskaźniki oceny zakładu ubezpieczeń. Są to autorskie materiały szkoleniowe, a nie dokumenty Komisji Nadzoru Finansowego ani Komisji Egzaminacyjnej, i nie są pytaniami egzaminacyjnymi. Formy reasekuracji i wskaźniki to standardowe pojęcia i reguły obliczeń z programu; przepisy według stanu prawnego na dzień 1 lutego 2027 r. (poziomy ufności, progi i terminy z ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej w tym brzmieniu mogą ulec zmianie).
1. Które ryzyko NIE jest ujęte w ustawie jako moduł ryzyka podstawowego kapitałowego wymogu wypłacalności według formuły standardowej?
Zgodnie z art. 252 ust. 1 ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej podstawowy kapitałowy wymóg wypłacalności składa się z modułów ryzyka aktuarialnego (w ubezpieczeniach na życie, zdrowotnych oraz pozostałych osobowych i majątkowych), rynkowego oraz niewykonania zobowiązania przez kontrahenta. Ryzyko operacyjne, które według art. 249 ust. 7 obejmuje ryzyko prawne, ma w formule standardowej odrębny wymóg kapitałowy dodawany do podstawowego SCR (art. 251 pkt 2), a nie moduł podstawowego SCR. Ryzyko rynkowe, ryzyko niewykonania zobowiązania przez kontrahenta i ryzyko aktuarialne w ubezpieczeniach zdrowotnych to moduły wymienione w art. 252 ust. 1.
2. Wartość rezerw techniczno-ubezpieczeniowych dla celów wypłacalności stanowi sumę:
Zgodnie z art. 225 ust. 1 ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej rezerwy dla celów wypłacalności to suma najlepszego oszacowania i marginesu ryzyka. Rezerwa składek, rezerwa na niewypłacone odszkodowania, rezerwa na ryzyka niewygasłe i rezerwa na wyrównanie szkodowości to rezerwy dla celów rachunkowości (art. 277 ust. 3), a SCR i MCR są wymogami kapitałowymi, nie rezerwami.
3. Jak zakład ubezpieczeń tworzy rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe dla celów rachunkowości w zakresie koasekuracji?
Art. 277 ust. 6 ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej nakazuje zakładowi tworzyć rezerwy w zakresie koasekuracji zgodnie z zasadami ustawy, co najmniej w wysokości proporcjonalnej do udziału zakładu w koasekurowanym ryzyku. Ustawa nie wymaga więc rezerwy na całe ryzyko niezależnie od udziałów pozostałych koasekuratorów, a wysokości rezerwy nie ustala za zakład ani koasekurator wiodący, ani organ nadzoru.
4. Koasekuracja w rozumieniu ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej to umowa ubezpieczenia, na podstawie której:
Zgodnie z art. 3 pkt 16 ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej koasekuracja to umowa, w której co najmniej dwa zakłady ubezpieczeń, działając w porozumieniu, zobowiązują się do spełnienia określonego świadczenia w razie zdarzenia losowego. Przeniesienie części ryzyka na zakład reasekuracji to reasekuracja, przekazanie portfela to odrębna instytucja, a kilka niezależnych umów ubezpieczającego z różnymi zakładami nie tworzy jednej umowy koasekuracyjnej.
5. Minimalny wymóg kapitałowy odpowiada kwocie dopuszczonych podstawowych środków własnych, poniżej której:
Art. 271 ust. 2 ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej określa MCR jako kwotę dopuszczonych podstawowych środków własnych, poniżej której ubezpieczający, ubezpieczeni lub uprawnieni z umów ubezpieczenia oraz cedenci z umów reasekuracji mogliby być narażeni na niedopuszczalny poziom ryzyka. Definicja chroni więc ubezpieczających i cedentów, a nie akcjonariuszy zakładu, nie odwołuje się do ratingów agencji, a spadek środków poniżej MCR nie powoduje z mocy ustawy utraty prawa do formuły standardowej.
6. W rozumieniu art. 3 ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej rodzaje reasekuracji to:
Art. 3 pkt 37 ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej definiuje rodzaje reasekuracji jako reasekurację ubezpieczeń na życie (dział I załącznika do ustawy) oraz reasekurację pozostałych ubezpieczeń osobowych i ubezpieczeń majątkowych (dział II). Podział na reasekurację proporcjonalną i nieproporcjonalną funkcjonuje w praktyce rynkowej, ale nie wyznacza rodzajów reasekuracji w rozumieniu ustawy. Podział na ubezpieczenia osobowe i majątkowe jest błędny, bo pozostałe ubezpieczenia osobowe z działu II należą do tego samego rodzaju co majątkowe, a podziału na ubezpieczenia obowiązkowe i dobrowolne ustawa w ogóle nie stosuje do rodzajów reasekuracji.
7. Techniki przenoszenia ryzyka w rozumieniu ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej to techniki, które umożliwiają zakładowi ubezpieczeń:
Art. 3 ust. 1 pkt 47 ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej określa techniki przenoszenia ryzyka jako techniki umożliwiające przeniesienie na inny podmiot części lub wszystkich ponoszonych ryzyk. Przeniesienie ryzyk między grupami w ramach jednego zakładu ani rozłożenie skutków szkód w czasie przez rezerwy nie przenosi ryzyka na inny podmiot, a parametry specyficzne dla zakładu (art. 252 ust. 6) dotyczą obliczania modułów ryzyka aktuarialnego.
8. TU Delta S.A. scedowała część ryzyka z umowy ubezpieczenia mienia spółki Omega sp. z o.o. na zakład reasekuracji. Spółka Omega zgłosiła szkodę. Do kogo kieruje roszczenie z umowy ubezpieczenia?
Umowa reasekuracji łączy zakład ubezpieczeń z reasekuratorem; ubezpieczający nie jest jej stroną, więc roszczenie z umowy ubezpieczenia kieruje do swojego ubezpieczyciela, czyli TU Delta S.A., która później rozlicza się z reasekuratorem. Reasekurator nie odpowiada bezpośrednio wobec ubezpieczającego, broker nie wypłaca odszkodowań, a organ nadzoru nie rozlicza zakładów z reasekuratorami.
9. Zgodnie z ustawą o dystrybucji ubezpieczeń dystrybucja reasekuracji obejmuje m.in.:
Art. 5 ust. 1 ustawy o dystrybucji ubezpieczeń wymienia: doradzanie, proponowanie lub wykonywanie innych czynności przygotowawczych zmierzających do zawarcia umów reasekuracji, zawieranie takich umów oraz pomoc w ich administrowaniu i wykonywaniu. Art. 6 ustawy o dystrybucji ubezpieczeń wyłącza natomiast z dystrybucji reasekuracji obsługę roszczeń i wycenę szkód (pkt 2), okazjonalne dostarczanie informacji przy innej działalności, której celem nie jest pomoc w zawarciu umowy reasekuracji (pkt 1), oraz samo przekazywanie danych o potencjalnych klientach bez dalszych działań (pkt 3).
10. TU Sigma S.A. obliczyła minimalny wymóg kapitałowy na koniec roku i poinformowała o wyniku organ nadzoru. Jak często ma obowiązek powtarzać to obliczenie?
Art. 274 ust. 1 ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej wymaga obliczania MCR co najmniej raz na kwartał i informowania o wyniku organu nadzoru. Raz w roku oblicza się natomiast kapitałowy wymóg wypłacalności (art. 250 ust. 1), a półroczny i miesięczny rytm nie wynikają z ustawy.
11. TU Zeta S.A. ma umowę surplus z linią retencji 400 000 zł na ryzyko. Ryzyko ma sumę ubezpieczenia 1 600 000 zł, a część ponad linię retencji jest cedowana. Reasekurator uczestniczy w każdej szkodzie w proporcji części cedowanej do całej sumy ubezpieczenia. Szkoda wynosi 240 000 zł. Ile pokrywa reasekurator?
Część cedowana sumy ubezpieczenia wynosi 1 600 000 zł − 400 000 zł = 1 200 000 zł, czyli 75 % sumy, więc reasekurator pokrywa 75 % × 240 000 zł = 180 000 zł. Kwota 60 000 zł to część zatrzymana przez cedenta (400 000 / 1 600 000 = 25 % szkody), 80 000 zł wynika z odwrócenia relacji (linia retencji podzielona przez część cedowaną: 400 000 / 1 200 000 = 1/3 szkody), a 240 000 zł oznaczałoby przejęcie przez reasekuratora całej szkody.
12. Reasekuracja proporcjonalna w formie quota share polega na tym, że reasekurator:
W quota share cedent przekazuje reasekuratorowi stały, umowny procent składki i ten sam procent każdej szkody. Pokrywanie szkód ponad priorytet to excess of loss, udział zależny od relacji sumy ubezpieczenia do linii retencji to surplus, a świadczenie po przekroczeniu rocznego wskaźnika szkodowości to stop loss, czyli formy odmienne od quota share.
13. Kapitałowy wymóg wypłacalności odpowiada wartości narażonej na ryzyko zmiany podstawowych środków własnych na poziomie ufności:
Art. 249 ust. 5 ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej określa SCR jako wartość narażoną na ryzyko na poziomie ufności 99,5 % w okresie jednego roku. Poziom 85 % w okresie roku dotyczy kalibracji minimalnego wymogu kapitałowego (art. 271 ust. 5), a pozostałe zestawy poziomu i horyzontu nie wynikają z ustawy (99,5 % i 85 %, stan na 2027-02-01).
14. Zgodnie z ustawą o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej minimalny wymóg kapitałowy ma dolną i górną granicę wyrażoną jako procent kapitałowego wymogu wypłacalności. Granice te wynoszą:
Zgodnie z art. 273 ust. 1 ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej MCR nie może być niższy niż 25 % SCR i nie może przekraczać 45 % SCR. Pozostałe przedziały przesuwają obie granice i nie wynikają z ustawy; dodatkowo MCR nie może być niższy niż nieprzekraczalny dolny próg z art. 272 ust. 1 (25 % i 45 %, stan na 2027-02-01).
15. TU Lambda S.A. obliczyła SCR na koniec roku. W połowie następnego roku zawarła wiele nowych umów ubezpieczenia kredytu, przez co jej profil ryzyka znacząco odbiega od założeń ostatniego obliczenia. Co powinien zrobić zakład?
Zgodnie z art. 250 ust. 4 ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej, gdy profil ryzyka znacząco odbiega od założeń ostatniego obliczenia, zakład niezwłocznie ponownie oblicza SCR i informuje o wyniku organ nadzoru. Zalecenie organu z ust. 5 jest dodatkowym instrumentem nadzoru, a nie warunkiem działania zakładu; przeliczenie samego MCR nie zastępuje przeliczenia SCR, a oczekiwanie do końca roku narusza obowiązek niezwłoczności.
16. Co zgodnie z ustawą charakteryzuje najlepsze oszacowanie przy ustalaniu rezerw techniczno-ubezpieczeniowych dla celów wypłacalności?
Art. 225 ust. 2 ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej wskazuje, że najlepsze oszacowanie oblicza się w wysokości brutto, bez pomniejszania o kwoty należne z umów reasekuracji i od spółek celowych. Najlepsze oszacowanie i margines ryzyka oblicza się oddzielnie (ust. 4), dyskontowanie następuje według odpowiedniej struktury terminowej stopy wolnej od ryzyka, a poziom 99,5 % w okresie roku dotyczy kapitałowego wymogu wypłacalności (99,5 %, stan na 2027-02-01).
17. TU Omega S.A. zawarła umowę reasekuracji quota share, zgodnie z którą cedowane jest 35 % każdej składki i 35 % każdej szkody. Składka przypisana z portfela wyniosła 240 000 zł, a jedna ze szkód 180 000 zł. Ile wynosi udział reasekuratora w tej szkodzie?
Przy quota share reasekurator pokrywa stały procent każdej szkody: 35 % × 180 000 zł = 63 000 zł. Kwota 84 000 zł to 35 % składki (240 000 zł), a nie szkody; 117 000 zł to część własna cedenta (65 % × 180 000 zł); 126 000 zł powstaje przy dwukrotnym uwzględnieniu udziału 35 % (2 × 63 000 zł).
18. Które ryzyko NIE należy do ryzyk, które zgodnie z ustawą o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej kapitałowy wymóg wypłacalności musi pokrywać?
Art. 249 ust. 6 ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej wymienia ryzyka, które kapitałowy wymóg wypłacalności pokrywa co najmniej: aktuarialne (w trzech grupach ubezpieczeń), rynkowe, kredytowe i operacyjne. Ryzyka reputacji nie ma na tej liście, a art. 249 ust. 7 wprost wyłącza je, obok ryzyka wynikającego z decyzji strategicznych, z ryzyka operacyjnego. Wskazanie ryzyka operacyjnego, kredytowego albo rynkowego jest błędne, bo każde z nich figuruje w art. 249 ust. 6.
19. Retrocesja w reasekuracji polega na tym, że:
Retrocesja to reasekuracja reasekuracji: reasekurator, który przyjął ryzyko, ceduje jego część na innego reasekuratora (retrocesjonariusza). Zwrot części składki za niewykorzystany okres to rozliczenie z ubezpieczającym, wspólne ponoszenie ryzyka przez dwa zakłady na podstawie jednej umowy to koasekuracja (art. 3 pkt 16 ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej), a odkupienie scedowanego ryzyka nie jest retrocesją.
20. TU Kappa S.A. chce przenieść na zakład reasekuracji jedno wyjątkowo duże ryzyko. Warunki ustala z reasekuratorem indywidualnie dla tego ryzyka, a reasekurator może ofertę przyjąć albo odrzucić. Jaki rodzaj reasekuracji opisuje ta sytuacja?
Reasekuracja fakultatywna polega na cedowaniu pojedynczych ryzyk, z indywidualnym negocjowaniem warunków i swobodą reasekuratora w przyjęciu lub odrzuceniu oferty. Obligatoryjna obejmuje automatycznie z góry określony portfel, stop loss działa po przekroczeniu rocznego poziomu szkodowości, a retrocesja to dalsze cedowanie ryzyka przez samego reasekuratora.
21. W jakim terminie zakład ubezpieczeń ujawnia sprawozdanie o wypłacalności i kondycji finansowej, jeżeli rok obrotowy kończy się 31 grudnia?
Art. 291 ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej wymaga ujawnienia sprawozdania nie później niż w ciągu 14 tygodni po zakończeniu roku obrotowego kończącego się między 30 czerwca a 31 grudnia (termin 14 tygodni, stan na 2027-02-01). Siedem dni to termin zawiadomienia organu nadzoru o wyborze firmy audytorskiej, dwa miesiące dotyczą planu naprawczego w razie istotnej niezgodności z SCR, a 26 tygodni nie wynika z ustawy.
22. Zakład ubezpieczeń ma dopuszczone środki własne 90 000 000 zł, kapitałowy wymóg wypłacalności 75 000 000 zł i minimalny wymóg kapitałowy 26 250 000 zł. Wskaźnik pokrycia SCR to dopuszczone środki własne podzielone przez SCR. Ile wynosi ten wskaźnik w zaokrągleniu do pełnych procentów?
Wskaźnik pokrycia SCR wynosi 90 000 000 zł / 75 000 000 zł = 120 %, czyli zakład spełnia obowiązek z art. 250 ust. 2 ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej posiadania dopuszczonych środków własnych co najmniej w wysokości SCR. Wynik 20 % to nadwyżka środków ponad SCR ((90 − 75) / 75), 35 % to relacja MCR do SCR (26 250 000 / 75 000 000), a 83 % powstaje po odwróceniu ilorazu, czyli SCR podzielonego przez środki własne.
23. TU Alfa S.A., TU Beta S.A. i TU Gamma S.A. zawarły umowę koasekuracji, w której TU Alfa S.A. realizuje czynności określone w umowie w imieniu własnym i pozostałych zakładów. Jaką rolę pełni TU Alfa S.A.?
Art. 3 pkt 16a ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej określa koasekuratora wiodącego jako zakład ubezpieczeń wybrany spośród uczestników umowy koasekuracyjnej do realizacji czynności określonych w tej umowie w imieniu własnym i pozostałych współubezpieczających. TU Alfa S.A. pozostaje uczestnikiem koasekuracji, a nie reasekuratorem przejmującym ryzyko od innych zakładów ani zakładem przejmującym portfel umów; jako koasekurator wiodący działa w imieniu pozostałych uczestników, a nie przejmuje ich ryzyka.
24. Zakład ubezpieczeń wykazał składkę zarobioną netto 5 000 000 zł, odszkodowania i świadczenia netto 3 200 000 zł oraz koszty działalności ubezpieczeniowej 1 450 000 zł. Combined ratio to suma wskaźnika szkodowości (szkody / składka zarobiona) i wskaźnika kosztów (koszty / składka zarobiona). Ile wynosi combined ratio?
Wskaźnik szkodowości to 3 200 000 / 5 000 000 = 64 %, wskaźnik kosztów to 1 450 000 / 5 000 000 = 29 %, więc combined ratio wynosi 64 % + 29 % = 93 %. Wynik 64 % uwzględnia tylko szkody, 29 % tylko koszty, a 7 % to dopełnienie do 100 %, czyli marża techniczna przed wynikiem z lokat, a nie combined ratio.
25. Reasekuracja nieproporcjonalna typu excess of loss charakteryzuje się tym, że:
W excess of loss reasekurator odpowiada za część szkody powyżej ustalonego priorytetu (do limitu umowy), więc udział w składce i szkodach nie jest stałym procentem. Stały procent opisuje quota share, udział zależny od sumy ubezpieczenia i linii retencji to surplus, a indywidualne cedowanie pojedynczych ryzyk to reasekuracja fakultatywna.
EgzaminBrokerski · Działy · Poradnik egzaminacyjny · Przykładowe pytania